Przejdź do treści

Czym różni się zawór równoważący od zaworu priorytetu i zwykłego zaworu odcinającego

Zawory i ciśnienie

Rząd zaworów z kółkami ręcznymi na rurociągach, wśród których zawór równoważący pełni inną funkcję niż odcinający

Zawór odcinający ma dwa położenia i służy do zamykania przepływu, zawór równoważący ustawia na stałe określony przepływ w obiegu, a zawór priorytetu decyduje, który odbiornik dostaje wodę w pierwszej kolejności. Mogą wyglądać podobnie i mieć te same gwinty, ale zamiana jednego na drugi zwykle kończy się instalacją, która działa źle albo wcale.

Różnicę najlepiej widać w zestawieniu. Poniższa tabela porównuje trzy rodzaje armatury pod kątem funkcji, miejsca montażu i sposobu obsługi.

CechaZawór odcinającyZawór równoważącyZawór priorytetu
Zadanieotwiera lub zamyka przepływdławi przepływ do wartości projektowejdaje pierwszeństwo jednemu odbiornikowi
Typowe miejsceprzyłącze, piony, urządzeniapiony i obiegi instalacji c.o., chłodu, c.w.u.rozgałęzienie zasilające dwa odbiorniki
Obsługaręczna, w razie potrzebyjednorazowa nastawa przy regulacji instalacjisamoczynna, zależna od ciśnienia lub przepływu
Pomiarbrakzwykle króćce pomiarowezależnie od konstrukcji

Zawór odcinający i zawór równoważący

Najprostszy zawór odcinający, kulowy lub grzybkowy, nie reguluje niczego. Ma być w pełni otwarty albo w pełni zamknięty. Pracujący w położeniu pośrednim zawór kulowy szybciej się zużywa, a jego uszczelnienia ulegają erozji. W sieciach wodociągowych rolę odcinającą pełnią zasuwy i zawory o większych średnicach, a każdy zawór na przyłączu domu musi być dostępny i opisany. Gdy na budowie potrzebny jest zawór wodociągowy do przyłącza, dobiera się go do średnicy rury, ciśnienia nominalnego i sposobu połączenia, czy to gwintowego, kołnierzowego, czy do rur PE.

Przegląd armatury stosowanej na sieciach i przyłączach daje kategoria, w której każdy zawór ma podane ciśnienie robocze i dopuszczenie do wody pitnej. To dwie informacje, których nie można pominąć przy zakupie.

Zawór równoważący działa inaczej. W instalacji z kilkoma pionami lub obiegami woda zawsze wybiera drogę najmniejszego oporu, więc obiegi najbliżej pompy dostają jej za dużo, a najdalsze za mało. Zawór równoważący wprowadza w obieg celowy opór. Instalator ustawia go pokrętłem z podziałką, a przepływ sprawdza przyrządem podłączonym do króćców pomiarowych. Przykładem takiej armatury jest zawór równoważący DN 20 z odwodnieniem, który pozwala też odciąć obieg i spuścić z niego wodę. Po nastawieniu pokrętło blokuje się, żeby przypadkowe przekręcenie nie zniszczyło regulacji.

Kiedy potrzebny jest zawór priorytetu

Zawór priorytetu montuje się tam, gdzie jedno źródło zasila dwa odbiorniki, a jeden z nich jest ważniejszy. Gdy przepływ lub ciśnienie są niewystarczające dla obu, zawór najpierw zaspokaja odbiornik priorytetowy, a drugi dostaje wodę dopiero wtedy, gdy wystarcza jej dla pierwszego. W instalacjach budynkowych pozwala to na przykład zapewnić pierwszeństwo przygotowaniu ciepłej wody przed innym obiegiem albo chronić urządzenie wymagające stałego zasilania. Sposób działania i zakres nastaw zależą od konstrukcji, dlatego zawór priorytetu dobiera się według karty producenta i schematu instalacji, a nie tylko według średnicy przyłącza.

Najczęstsze błędy przy tych trzech zaworach dobrze pokazuje druga tabela:

ObjawCzęsta przyczynaRozwiązanie
Najdalsze grzejniki zimne, najbliższe za gorącebrak lub zła nastawa zaworów równoważącychregulacja hydrauliczna z pomiarem przepływu
Zawór kulowy cieknie po roku pracyużywany do dławienia przepływuwymiana i dodanie zaworu regulacyjnego
Jeden odbiornik okresowo bez zasilaniabrak priorytetu lub źle dobrany zawór priorytetusprawdzenie schematu i nastawy

Przy zakupie dowolnego z tych zaworów warto sprawdzić kilka rzeczy:

  • ciśnienie nominalne i maksymalną temperaturę pracy,
  • materiał korpusu i dopuszczenie do kontaktu z wodą pitną, jeśli dotyczy,
  • średnicę, gwint lub rodzaj kołnierza,
  • kierunek przepływu oznaczony strzałką na korpusie,
  • dostępność do obsługi i pomiaru po zabudowie.

Przeczytaj także