Przejdź do treści

Jak działa zawór schładzający przy kotle na paliwo stałe i kiedy jest wymagany

Ogrzewanie i energia

Ogień w komorze spalania kotła na paliwo stałe w kotłowni domu

Kocioł gazowy czy olejowy można wyłączyć w ułamku sekundy, odcinając dopływ paliwa. W kotle na paliwo stałe, opalanym węglem, drewnem czy pelletem z ręcznym zasypem, w komorze zostaje rozżarzony opał, który grzeje jeszcze przez długi czas. Jeśli w tym momencie zabraknie odbioru ciepła, na przykład z powodu zaniku prądu i zatrzymania pompy, temperatura wody w kotle rośnie. W skrajnym przypadku dochodzi do wrzenia, gwałtownego wzrostu ciśnienia i uszkodzenia kotła lub instalacji. Zawór schładzający to jedno z zabezpieczeń, które ma do tego nie dopuścić.

Układ otwarty i zamknięty a bezpieczeństwo

Przez wiele lat kotły na paliwo stałe pracowały w układzie otwartym, z naczyniem wzbiorczym otwartym na strychu. Nadmiar wody i pary miał tam ujście, a instalacja nie mogła rozwinąć dużego ciśnienia. Wadą takiego układu jest kontakt wody z powietrzem, korozja i straty wody przez parowanie.

Współcześnie coraz częściej stosuje się układ zamknięty, z przeponowym naczyniem wzbiorczym i zaworem bezpieczeństwa. Taki układ jest wygodniejszy, ale w przypadku kotła na paliwo stałe wymaga dodatkowego zabezpieczenia przed przegrzaniem. Przepisy i normy dotyczące zabezpieczenia instalacji c.o. oraz instrukcje producentów kotłów określają, jakie rozwiązania należy zastosować. Zawór schładzający, nazywany też zaworem termostatycznym DBV lub zaworem zabezpieczenia termicznego, jest jednym z nich.

Jak działa zawór schładzający

Zawór schładzający ma czujnik temperatury umieszczony w kotle lub na wyjściu z kotła i zawór otwierający przepływ zimnej wody z wodociągu.

  • Gdy temperatura wody w kotle przekroczy wartość progową, zwykle około 95-97 stopni, element termostatyczny otwiera zawór.
  • Zimna woda z sieci wodociągowej przepływa przez wężownicę schładzającą w kotle albo bezpośrednio przez kocioł, w zależności od konstrukcji.
  • Ogrzana woda odpływa do kanalizacji, odbierając nadmiar ciepła.
  • Po spadku temperatury zawór samoczynnie się zamyka.

Najważniejszą zaletą zaworu jest to, że działa bez zasilania elektrycznego. Wykorzystuje ciśnienie wody w sieci i rozszerzalność cieczy w czujniku, dlatego chroni kocioł właśnie wtedy, gdy wyłączy się prąd i stanie pompa obiegowa.

Jak podłączyć zawór schładzający

Montaż powinien wykonać instalator zgodnie z instrukcją kotła i zaworu. Ogólny układ wygląda następująco.

  1. Czujnik zaworu montuje się w tulei zanurzeniowej w kotle lub na zasilaniu, możliwie blisko wyjścia gorącej wody.
  2. Zawór podłącza się do zimnej wody z wodociągu, przed którą nie może być zaworu, który ktoś przypadkiem zamknie. Ciśnienie w sieci musi być wystarczające do przepływu wody przez wężownicę.
  3. Wyjście z wężownicy lub z zaworu kieruje się do kanalizacji przez lejek z przerwą powietrzną, żeby było widać przepływ.
  4. Przed zaworem montuje się filtr siatkowy, który chroni gniazdo przed zanieczyszczeniami z wodociągu.
  5. Jeżeli woda pochodzi ze studni z hydroforem, trzeba pamiętać, że przy zaniku prądu pompa studzienna nie działa. W takim przypadku zawór schładzający z wody studziennej nie spełni swojego zadania i potrzebne jest inne zabezpieczenie, na przykład zbiornik buforowy z wężownicą, układ grawitacyjny lub zasilanie awaryjne.

Zawór schładzający nie zastępuje zaworu bezpieczeństwa i naczynia wzbiorczego. Działa razem z nimi. Gdy z zaworu bezpieczeństwa regularnie kapie woda, warto ustalić przyczynę, o czym piszemy w tekście o tym, dlaczego zawór bezpieczeństwa w kotle kapie wodą na podłogę kotłowni. Zawory i grupy bezpieczeństwa znajdziesz w kategorii zawory bezpieczeństwa i zabezpieczenia instalacji c.o..

Kontrola i najczęstsze problemy

Zawór schładzający pracuje rzadko, czasem raz na kilka lat, dlatego łatwo o nim zapomnieć. Tymczasem gniazdo może zarosnąć kamieniem, a zawór nie otworzy się wtedy, gdy będzie potrzebny.

ProblemMożliwa przyczyna
Zawór nie otwiera się przy przegrzaniuKamień na gnieździe, zamknięty dopływ wody, uszkodzony czujnik
Zawór stale cieknie do kanalizacjiZanieczyszczenie pod uszczelką, zbyt niska nastawa, zużycie gniazda
Przepływ jest zbyt małyNiskie ciśnienie w wodociągu, zatkany filtr, za długa rura odpływowa
Zawór działa przy normalnej pracy kotłaKocioł pracuje na zbyt wysokiej temperaturze lub ma za mały odbiór ciepła
  • Raz w roku, przed sezonem grzewczym, sprawdź działanie zaworu. Wiele modeli ma przycisk lub pokrętło do ręcznego otwarcia.
  • Czyść filtr przed zaworem i kontroluj, czy lejek odpływowy nie jest zatkany.
  • Nie zamykaj dopływu wody do zaworu nawet wtedy, gdy kocioł nie pracuje latem, jeśli może zostać rozpalony bez uprzedzenia.

Jeśli termometr kotła często pokazuje temperatury bliskie progowi zadziałania, problem leży w pracy instalacji, a nie w zaworze. Pomocny będzie tekst o tym, co zrobić, gdy termometr na kotle pokazuje przegrzanie.

Inne zabezpieczenia przed przegrzaniem

Oprócz zaworu schładzającego stosuje się zasilanie awaryjne pompy z zasilacza UPS, zbiornik buforowy przejmujący nadmiar ciepła, a w nowoczesnych kotłach automatykę ograniczającą dopływ powietrza. Najlepiej, gdy kilka rozwiązań działa jednocześnie, bo każde z nich może zawieść w innej sytuacji. Przy kotłach z podajnikiem automatyka zwykle zatrzymuje podawanie paliwa, ale żar w palenisku nadal wymaga odbioru ciepła.

Przy modernizacji kotłowni, na przykład przy przejściu z układu otwartego na zamknięty, warto zlecić instalatorowi sprawdzenie całego zestawu zabezpieczeń. Zmiana jednego elementu bez analizy pozostałych często kończy się układem, który działa na co dzień, ale nie chroni kotła w sytuacji awaryjnej.

Zawór schładzający to niewielki element, który działa bez prądu i chroni kocioł na paliwo stałe w najtrudniejszym momencie, przy awarii zasilania. Warto upewnić się, że jest zamontowany, podłączony do wody o odpowiednim ciśnieniu i regularnie sprawdzany.

Przeczytaj także