Jak zamontować zawór antyskażeniowy przy kranie ogrodowym i do czego służy

Kran ogrodowy wygląda na najprostszy element instalacji wodnej: zawór, złączka do węża i tyle. Tymczasem to właśnie przez niego najłatwiej o skażenie wody pitnej w całym domu. Wystarczy, że koniec węża leży w oczku wodnym, w beczce z deszczówką, w misce z rozrobionym nawozem albo w zbiorniku opryskiwacza, a w sieci na chwilę spadnie ciśnienie. Woda z węża zostaje wtedy zassana z powrotem do rur i trafia do kranu w kuchni.

Przed takim zjawiskiem chroni zawór antyskażeniowy. To niewielka armatura, którą montuje się na odejściu do kranu zewnętrznego. Poniżej opisujemy, jak działa, jaki typ wybrać i jak go zamontować, żeby spełniał swoje zadanie przez wiele sezonów.

Do czego służy zawór antyskażeniowy

W instalacji wodociągowej woda powinna płynąć tylko w jedną stronę: od wodomierza do punktów poboru. Zdarzają się jednak sytuacje, w których kierunek przepływu się odwraca. Fachowo nazywa się to przepływem zwrotnym i ma dwie przyczyny.

• Zasysanie zwrotne - ciśnienie w instalacji spada poniżej ciśnienia atmosferycznego, na przykład przy awarii sieci, płukaniu wodociągu albo jednoczesnym poborze dużej ilości wody w budynku. Wąż działa wtedy jak słomka.
• Przeciwciśnienie - ciśnienie po stronie odbiornika jest wyższe niż w instalacji, co zdarza się przy wężu podłączonym do pompy, myjki albo urządzenia, które samo wytwarza ciśnienie.

Zawór antyskażeniowy przepuszcza wodę tylko w kierunku kranu. Gdy przepływ próbuje się odwrócić, zamyka się i odcina instalację domową od tego, co znajduje się w wężu. Przepisy techniczne wymagają, aby instalacja wodociągowa była zabezpieczona przed wtórnym zanieczyszczeniem wody, a sposób doboru zabezpieczeń opisuje norma PN-EN 1717.

Jaki zawór wybrać do kranu ogrodowego

Norma PN-EN 1717 dzieli ciecze, które mogą wrócić do instalacji, na pięć kategorii. Kategoria 1 to woda pitna, a kategoria 5 to ciecze stwarzające zagrożenie mikrobiologiczne. Od kategorii zależy, jakie zabezpieczenie jest wystarczające.

Sposób użycia kranu	Kategoria cieczy	Typowe zabezpieczenie
Podlewanie trawnika wężem z pistoletem	2-3	Zawór antyskażeniowy typu EA albo zabezpieczenie węża typu HA lub HD
Napełnianie beczek, basenu, oczka wodnego	3-5	Zawór antyskażeniowy plus wylot węża zawsze nad lustrem wody
Opryskiwacz z nawozem lub środkiem ochrony roślin	4	Zawór z kontrolowaną strefą ciśnienia pośredniego (BA) albo przerwa powietrzna
Automatyczne nawadnianie z linią kroplującą w gruncie	4-5	Zabezpieczenie dobrane do projektu systemu, najczęściej BA

W domu jednorodzinnym, gdzie kran służy do podlewania i mycia, najczęściej stosuje się zawór zwrotny antyskażeniowy typu EA z króćcem kontrolnym albo kran czerpalny ze zintegrowanym zabezpieczeniem na złączce do węża. Jeśli planujesz automatyczne nawadnianie, zabezpieczenie dobiera się do całego systemu. W takim układzie warto też wiedzieć, co zrobić, gdy elektrozawór w ogrodzie nie zamyka się całkowicie, bo nieszczelny elektrozawór utrzymuje stałe połączenie instalacji z wodą w gruncie.

Gdzie zamontować zawór antyskażeniowy

Najlepsze miejsce to odejście do kranu ogrodowego wewnątrz budynku, w ogrzewanym pomieszczeniu, tuż przed przejściem rury przez ścianę. Zawór nie jest wtedy narażony na mróz, a dostęp do niego jest łatwy. Typowa kolejność elementów na tym odcinku wygląda tak:

1. Zawór odcinający kulowy, którym zamykasz dopływ do kranu na zimę.
2. Zawór antyskażeniowy, ustawiony strzałką na korpusie w kierunku kranu.
3. Zawór spustowy lub korek, przez który opróżnisz odcinek zewnętrzny.
4. Rura w otulinie przechodząca przez ścianę ze spadkiem w stronę kranu albo w stronę spustu.
5. Kran ogrodowy na elewacji.

Jeśli odejście jest już gotowe i nie chcesz kuć ściany, można zastosować kran czerpalny z wbudowanym zabezpieczeniem albo zabezpieczenie nakręcane na wylot kranu. To rozwiązanie wygodne, ale pracuje na zewnątrz i wymaga demontażu lub ochrony przed mrozem.

Montaż krok po kroku

1. Zamknij główny zawór przy wodomierzu i otwórz kran ogrodowy oraz najbliższy kran w domu, aby spuścić ciśnienie i wodę z odcinka.
2. Zdemontuj istniejące złączki albo przetnij rurę w miejscu montażu, zostawiając miejsce na zawór i złączki przejściowe.
3. Sprawdź kierunek przepływu oznaczony strzałką. Zawór zamontowany odwrotnie zablokuje wodę do kranu.
4. Gwinty uszczelnij taśmą PTFE, nicią uszczelniającą albo pakułami z pastą. Dokręcaj kluczem trzymając korpus drugim kluczem, żeby nie skręcić wkładki.
5. Zostaw dostęp do króćców kontrolnych, jeśli zawór je ma. Służą do sprawdzenia szczelności zaworu bez demontażu.
6. Powoli otwórz główny zawór, odpowietrz odcinek przez kran ogrodowy i obejrzyj wszystkie połączenia pod ciśnieniem.

Po montażu warto wykonać prosty test: odkręć kran ogrodowy, zamknij zawór odcinający przed zabezpieczeniem i obserwuj, czy z węża podniesionego do góry woda nie cofa się w stronę instalacji. Sprawny zawór zatrzyma ją natychmiast.

Zima, kontrola i najczęstsze błędy

Zawór antyskażeniowy zawiera wkładkę ze sprężyną i uszczelką. Woda zamarzająca w korpusie potrafi rozsadzić obudowę, dlatego przed pierwszymi przymrozkami zamknij zawór odcinający, otwórz kran ogrodowy i spust, a po opróżnieniu zostaw kran lekko uchylony. Jeśli zabezpieczenie jest na zewnątrz, zdejmij je na zimę i przechowuj w domu.

Raz w roku, najlepiej wiosną przy uruchamianiu kranu, sprawdź szczelność zaworu. Gdy z króćca kontrolnego cieknie woda albo przepływ zwrotny nie jest zatrzymywany, wkładkę trzeba oczyścić lub wymienić. Osad i piasek to najczęstsza przyczyna przepuszczania. Objawy są podobne do tych, które opisujemy w poradniku, jak naprawić cieknący zawór zwrotny w instalacji.

Najczęstsze błędy przy montażu to:

• zawór odwrócony względem kierunku przepływu,
• montaż w nieogrzewanym miejscu bez możliwości opróżnienia,
• brak zaworu odcinającego przed zabezpieczeniem, przez co każda naprawa wymaga zamknięcia wody w całym domu,
• pozostawianie końca węża w zbiorniku z wodą, nawet przy sprawnym zaworze.

Sam kran też wymaga uwagi. Jeśli po sezonie zaczyna kapać, zobacz, jak wymienić uszczelkę w kranie ogrodowym, który kapie. Dobór konkretnego zabezpieczenia ułatwi przegląd, w którym znajdziesz zawory antyskażeniowe do instalacji wodnych w różnych średnicach i typach. Zwróć uwagę na typ według PN-EN 1717, średnicę przyłącza, dopuszczalną temperaturę i to, czy zawór ma króćce kontrolne.