Przejdź do treści

Kolano dwukołnierzowe, zasuwa i studnia wodomierzowa tworzą węzeł przyłącza wodociągowego

Rury i przewody

Monter w wykopie przy rurze wodociągowej, gdzie montuje się kolano dwukołnierzowe i zasuwę przyłącza

Przyłącze wodociągowe łączy sieć w ulicy z instalacją w budynku, a jego węzeł składa się z kształtek zmieniających kierunek rury, zasuwy odcinającej z dostępem z poziomu terenu oraz wodomierza w budynku albo w studni wodomierzowej. Każdy z tych elementów musi być szczelny, odporny na obciążenia gruntu i dostępny dla służb wodociągowych przez dziesiątki lat.

Inwestor rzadko widzi te części, bo po zasypaniu wykopu zostaje na powierzchni tylko pokrywa skrzynki i ewentualnie właz studni. Właśnie dlatego warto wiedzieć, z czego węzeł się składa i na co zwrócić uwagę, zanim wykonawca zasypie wykop. Poprawki po odbiorze oznaczają ponowne rozkopywanie drogi lub podjazdu, a w przypadku sieci w pasie drogowym dodatkowe uzgodnienia i koszty.

Kształtki kołnierzowe i ich rola w węźle

Przy większych średnicach, zwykle od DN 80 wzwyż, oraz przy budowie węzłów na sieci magistralnej stosuje się armaturę i kształtki kołnierzowe z żeliwa sferoidalnego. Połączenie kołnierzowe skręca się śrubami przez otwory w kołnierzach, a szczelność zapewnia uszczelka z gumy EPDM dopuszczona do kontaktu z wodą pitną. Takie połączenie można rozkręcić i ponownie złożyć, co ułatwia wymianę zasuwy lub przebudowę węzła bez cięcia rur.

Kolano dwukołnierzowe ma kołnierze na obu końcach i zmienia kierunek przepływu. Produkuje się je w kilku kątach, najczęściej 90, 45, 30, 22,5 i 11,25 stopnia. W katalogach oznacza się je zwykle symbolem FFK z podanym kątem, a odmiana ze stopką, ustawiana na bloku betonowym, służy do zmiany kierunku z poziomego na pionowy, na przykład pod hydrantem albo w komorze wodomierzowej. Dobierając kolano dwukołnierzowe, sprawdza się średnicę nominalną, ciśnienie nominalne kołnierzy, najczęściej PN 10 lub PN 16, oraz rodzaj powłoki. Standardem jest powłoka epoksydowa nakładana proszkowo wewnątrz i na zewnątrz, o grubości rzędu kilkuset mikrometrów, która chroni żeliwo przed korozją i nie wpływa na jakość wody.

Kolano w gruncie przenosi siłę wynikającą ze zmiany kierunku przepływu i ciśnienia w rurociągu. Przy rurach łączonych na kielich bez zabezpieczenia przed przesunięciem siła ta potrafi rozsunąć połączenie, dlatego na zmianach kierunku wykonuje się bloki oporowe z betonu albo stosuje połączenia zabezpieczone przed rozsunięciem. Blok oporowy opiera się o nienaruszony grunt po zewnętrznej stronie łuku, a jego wielkość wynika z ciśnienia próbnego, średnicy rury i nośności gruntu. Śruby do połączeń kołnierzowych w ziemi powinny być ocynkowane ogniowo lub nierdzewne, a po skręceniu dobrze jest zabezpieczyć je dodatkowo taśmą lub masą antykorozyjną.

Ważna jest kolejność skręcania. Śruby dokręca się na krzyż, stopniowo, tak żeby uszczelka była ściśnięta równomiernie na całym obwodzie. Zbyt mocne dociągnięcie jednej strony przy luźnej drugiej to częsta przyczyna przecieków ujawniających się dopiero przy próbie ciśnieniowej albo, gorzej, po kilku miesiącach eksploatacji.

Zasuwa i skrzynka uliczna

Na początku przyłącza, przy rurze w ulicy, montuje się armaturę odcinającą. W domach jednorodzinnych jest to najczęściej zasuwa lub zawór przyłączeniowy na nawiertce, czyli opasce zakładanej na rurę sieciową bez wyłączania sieci z eksploatacji. Przy większych przyłączach stosuje się trójnik kołnierzowy i zasuwę kołnierzową. Zasuwa pozwala odciąć budynek od sieci w razie awarii instalacji wewnętrznej, wymiany wodomierza czy rozbudowy przyłącza.

Zasuwę obsługuje się z poziomu terenu kluczem z długim trzpieniem, dlatego nad jej wrzecionem montuje się obudowę, często teleskopową, której długość dopasowuje się do głębokości ułożenia rury. Na powierzchni zakończeniem obudowy jest skrzynka uliczna, czyli żeliwny lub częściowo z tworzywa korpus z pokrywą. Dobrze osadzona skrzynka uliczna do zasuw spoczywa na płycie podkładowej z betonu lub tworzywa, a nie bezpośrednio na obudowie trzpienia. Dzięki temu nacisk kół samochodów przenosi się na grunt, a nie na zasuwę, która mogłaby się wygiąć lub rozszczelnić.

Skrzynkę montuje się równo z nawierzchnią. Wystająca pokrywa jest niebezpieczna dla pieszych i pługów śnieżnych, a zagłębiona zbiera wodę, piasek i liście, przez które po kilku latach trudno dostać się do trzpienia. W nawierzchni z kostki dobrze jest obsadzić skrzynkę w opasce z betonu, która nie pozwoli jej się przechylać. W pobliżu, na ogrodzeniu lub ścianie budynku, umieszcza się tabliczkę orientacyjną z odległościami do zasuwy, żeby służby mogły ją szybko znaleźć zimą, gdy pokrywę przykrywa śnieg.

Przy odbiorze sprawdza się, czy zasuwa daje się zamknąć i otworzyć kluczem do końca, czy trzpień jest w osi skrzynki i czy pokrywa ma oznaczenie dotyczące wody. To prosta kontrola, która oszczędza wielu problemów przy pierwszej awarii.

Wodomierz w budynku czy w studni

Wodomierz główny montuje się zwykle w budynku, w pomieszczeniu technicznym, piwnicy lub kotłowni, możliwie blisko miejsca wejścia rury przyłączeniowej. Gdy budynek stoi daleko od granicy działki, nie ma odpowiedniego pomieszczenia albo przedsiębiorstwo wodociągowe wymaga odczytu poza budynkiem, w warunkach technicznych pojawia się studnia wodomierzowa. Lokalizację i wymagania zawsze określa zakład wodociągowy, a jego zasady potrafią się różnić nawet między sąsiednimi gminami.

Studnie wodomierzowe wykonuje się najczęściej z tworzywa, rzadziej z kręgów betonowych. Gotowe studnie z tworzywa są lekkie, szczelne i mają fabrycznie przygotowane przejścia rur oraz konsolę do montażu wodomierza. Studnia musi sięgać poniżej głębokości przemarzania gruntu, która w Polsce wynosi orientacyjnie od 0,8 do 1,4 m zależnie od regionu, a jej pokrywa powinna być ocieplona. Inwestorzy, którzy przeglądają oferty pod hasłem studzienki wodomierzowe Kraków, zauważają, że dostępne są modele o różnych średnicach i wysokościach, w tym z regulacją wysokości komina i pokrywami do ruchu pieszego lub kołowego. Wybór zależy od głębokości rury, miejsca ustawienia i wymagań zakładu.

W studni montuje się wodomierz z zaworami odcinającymi przed nim i za nim, a za wodomierzem zawór antyskażeniowy, jeśli wymaga go zakład. Ważny jest dostęp: właz nie może znaleźć się pod miejscem parkingowym bez pokrywy do ruchu kołowego, a wnętrze studni powinno pozwalać na wymianę wodomierza bez demontażu połowy armatury. Przy wysokim poziomie wód gruntowych studnię zabezpiecza się przed wyporem, na przykład obsypką z betonu lub kotwieniem do płyty, zgodnie z instrukcją producenta.

Poniższe zestawienie zbiera najważniejsze elementy węzła i punkty kontroli przed zasypaniem wykopu:

ElementZadanieCo sprawdzić przed zasypaniem
Kształtki kołnierzowezmiana kierunku i odgałęzieniapowłoka bez uszkodzeń, równomiernie dokręcone śruby, blok oporowy
Zasuwa z obudowąodcięcie przyłącza od siecipełny ruch klucza, pion obudowy, płyta podkładowa skrzynki
Skrzynka ulicznadostęp do trzpienia z poziomu terenupoziom pokrywy, stabilne obsadzenie, tabliczka orientacyjna
Rura przyłączeniowadoprowadzenie wody do budynkugłębokość ułożenia, taśma lokalizacyjna, podsypka
Studnia wodomierzowamiejsce na wodomierz i armaturęszczelność przejść, ocieplenie pokrywy, zabezpieczenie przed wyporem

Przed zasypaniem całość przechodzi próbę ciśnieniową w obecności przedstawiciela zakładu, a geodeta wykonuje inwentaryzację powykonawczą. Dopiero wtedy wykop się zasypuje, warstwami i z zagęszczaniem, nad rurą układa się taśmę ostrzegawczą z wkładką lokalizacyjną, a dokumenty z odbioru warto przechowywać razem z dokumentacją budynku. Przydadzą się przy każdej przyszłej przebudowie podjazdu czy ogrodzenia, bo pozwolą ominąć elementy węzła bez zgadywania.

Przeczytaj także